Ξεκινώντας την περιήγησή μας στο παρελθόν, δεν θα μπορούσαμε να μην ορίσουμε ως σημείο εκκίνησής μας το Ναό της Νεμέσεως στο Ραμνούντα. Ένα ναό αφιερωμένο σε μια θεότητα άκρως συμβολική, που για τους υβριστικούς καιρούς στους οποίους ζούμε, έχει τεράστια σημασία να μελετήσουμε.
Η θεά Νέμεσις με τους Διόσκουρους σε αττικό αγγείοΙστορικά στοιχεία
Στα βορειοανατολικά παράλια της Αττικής και σε απόσταση δέκα περίπου χιλιομέτρων από τον Μαραθώνα, βρίσκεται η τοποθεσία του Ραμνούντος. Ο Ραμνούς ήταν ο πιο απομακρυσμένος από τους αρχαίους δήμους της Αττικής και, έχοντας θέα προς το Νότιο Ευβοϊκό κόλπο, παρείχε ένα ασφαλές αγκυροβόλιο για τα αρχαία πλοία σε μια κατά τ’ άλλα αφιλόξενη ακτογραμμή.
Η περιοχή του Ραμνούντα ήταν ξακουστή κατά την αρχαιότητα, όχι τόσο για το θέατρο του Λημναίου Διονύσου, όσο για τους Ναούς της Νεμέσεως, που λειτουργούσαν στον τόπο αυτό. Ήταν οι μοναδικοί ναοί στον ελλαδικό χώρο αφιερωμένοι στην θεότητα της Δικαιοσύνης Νέμεσι, καθώς αντίστοιχος υπήρχε στη Σμύρνη. Η λατρεία της θεάς χρονολογείται ήδη στον 6ο αιώνα, ενώ παράλληλη ήταν και η λατρεία της Θέμιδας.
Σήμερα στο Ραμνούντα, και σε απόσταση δέκα λεπτών από το αρχαίο φρούριο, διασώζονται οι βάσεις από τους κίονες των ναών αυτών, οι οποίοι κατασκευάστηκαν διαδοχικά: τον 6ο π.Χ.
αιώνα ο μικρότερος και τον 5ο π.Χ. αιώνα ο μεγαλύτερος, μετά την καταστροφή του πρώτου από την περσική εισβολή. Ο δεύτερος αυτός ναός (φωτογραφία), που είναι και ο επιβλητικότερος, οφείλει την ανέγερσή του σε απόδοση τιμών προς τη θεά Νέμεσι εκ μέρους των Αθηναίων, για την αντιμετώπιση που επιφύλαξε στους Πέρσες.
Το ιερό ήταν αρκετά πλούσιο ώστε να λειτουργεί ως τοπική τράπεζα το 440 π.Χ. περίπου, όπως φαίνεται από τις επιγραφές που περιέχουν λογαριασμούς. Η αθηναϊκή φρουρά, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά το 342/1 π.Χ., ήταν πιθανόν πολύ παλαιότερη, καθώς η πρωιμότερη οχύρωση της παράλιας ακρόπολης όπου έδρευε, χρονολογείται στον 5ο π.Χ. αιώνα. Κατά τα χρόνια που προηγήθηκαν, αλλά και μετά τον πελοποννησιακό πόλεμο, τέθηκε σε εφαρμογή ο θεσμός της εφηβείας, η διαβίωση δηλαδή των Αθηναίων από 18 χρονών και άνω στον Ραμνούντα, ως μέρος της στρατιωτικής θητείας τους.
Μετά τα χρόνια του Αλεξάνδρου, η φρουρά του Ραμνούντα έπαιξε ρόλο στους αγώνες των Αθηναίων κατά των Μακεδόνων και των πειρατών του Αιγαίου. Το διάστημα 262-229 π.Χ. το φρούριο καταλήφθηκε από μακεδονικά στρατεύματα και οι δημότες τώρα συμπεριέλαβαν τη λατρεία του Μακεδόνα βασιλιά Αντιγόνου Β΄ στις γιορτές προς τιμή της Νεμέσεως. Οι σοβαρές καταστροφές στο ναό της, προφανώς σκόπιμες, αποδίδονται στις επιδρομές του Φιλίππου Ε΄ του Μακεδόνα (200 π.Χ.). Το 45-46 π.Χ., όπως δείχνει μια επιγραφή στο ανατολικό επιστύλιο, η Αθήνα αφιέρωσε εκ νέου το ναό στη Λιβία, τη νεκρή θεοποιημένη σύζυγο του Αυγούστου, και οι αρχαίες επισκευές στο κτήριο θα πρέπει πιθανόν να χρονολογηθούν σε αυτή την εποχή.
Η λειτουργία των ναών, καθώς και του φρουρίου του Ραμνούντα παρακμάζει ήδη κατά τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, μέχρι τον 4ο αιώνα μ.Χ., οπότε παρατηρείται βίαιη καταστροφή τους από φανατικούς ζηλωτές της νέας θρησκείας.
Η περιοχή του Ραμνούντα ήταν ξακουστή κατά την αρχαιότητα, όχι τόσο για το θέατρο του Λημναίου Διονύσου, όσο για τους Ναούς της Νεμέσεως, που λειτουργούσαν στον τόπο αυτό. Ήταν οι μοναδικοί ναοί στον ελλαδικό χώρο αφιερωμένοι στην θεότητα της Δικαιοσύνης Νέμεσι, καθώς αντίστοιχος υπήρχε στη Σμύρνη. Η λατρεία της θεάς χρονολογείται ήδη στον 6ο αιώνα, ενώ παράλληλη ήταν και η λατρεία της Θέμιδας.
Σήμερα στο Ραμνούντα, και σε απόσταση δέκα λεπτών από το αρχαίο φρούριο, διασώζονται οι βάσεις από τους κίονες των ναών αυτών, οι οποίοι κατασκευάστηκαν διαδοχικά: τον 6ο π.Χ.
αιώνα ο μικρότερος και τον 5ο π.Χ. αιώνα ο μεγαλύτερος, μετά την καταστροφή του πρώτου από την περσική εισβολή. Ο δεύτερος αυτός ναός (φωτογραφία), που είναι και ο επιβλητικότερος, οφείλει την ανέγερσή του σε απόδοση τιμών προς τη θεά Νέμεσι εκ μέρους των Αθηναίων, για την αντιμετώπιση που επιφύλαξε στους Πέρσες.Το ιερό ήταν αρκετά πλούσιο ώστε να λειτουργεί ως τοπική τράπεζα το 440 π.Χ. περίπου, όπως φαίνεται από τις επιγραφές που περιέχουν λογαριασμούς. Η αθηναϊκή φρουρά, που παρουσιάζεται για πρώτη φορά το 342/1 π.Χ., ήταν πιθανόν πολύ παλαιότερη, καθώς η πρωιμότερη οχύρωση της παράλιας ακρόπολης όπου έδρευε, χρονολογείται στον 5ο π.Χ. αιώνα. Κατά τα χρόνια που προηγήθηκαν, αλλά και μετά τον πελοποννησιακό πόλεμο, τέθηκε σε εφαρμογή ο θεσμός της εφηβείας, η διαβίωση δηλαδή των Αθηναίων από 18 χρονών και άνω στον Ραμνούντα, ως μέρος της στρατιωτικής θητείας τους.
Μετά τα χρόνια του Αλεξάνδρου, η φρουρά του Ραμνούντα έπαιξε ρόλο στους αγώνες των Αθηναίων κατά των Μακεδόνων και των πειρατών του Αιγαίου. Το διάστημα 262-229 π.Χ. το φρούριο καταλήφθηκε από μακεδονικά στρατεύματα και οι δημότες τώρα συμπεριέλαβαν τη λατρεία του Μακεδόνα βασιλιά Αντιγόνου Β΄ στις γιορτές προς τιμή της Νεμέσεως. Οι σοβαρές καταστροφές στο ναό της, προφανώς σκόπιμες, αποδίδονται στις επιδρομές του Φιλίππου Ε΄ του Μακεδόνα (200 π.Χ.). Το 45-46 π.Χ., όπως δείχνει μια επιγραφή στο ανατολικό επιστύλιο, η Αθήνα αφιέρωσε εκ νέου το ναό στη Λιβία, τη νεκρή θεοποιημένη σύζυγο του Αυγούστου, και οι αρχαίες επισκευές στο κτήριο θα πρέπει πιθανόν να χρονολογηθούν σε αυτή την εποχή.
Η λειτουργία των ναών, καθώς και του φρουρίου του Ραμνούντα παρακμάζει ήδη κατά τους πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες, μέχρι τον 4ο αιώνα μ.Χ., οπότε παρατηρείται βίαιη καταστροφή τους από φανατικούς ζηλωτές της νέας θρησκείας.
Θέμις και Νέμεσις (η έννοια της αρχαιοελληνικής «ύβρεως»)
Η Θέμις και η Νέμεσις ήταν και οι δύο αφηρημένες έννοιες, καθώς και συγκεκριμένες θεότητες. Η πρώτη ήταν προσωποποίηση της «δικαιοσύνης» ή «τάξης», ενώ η δεύτερη της «εκδίκησης» ή «δίκαιης τιμωρίας» κατά μίας αδικίας. Ειδικώτερα η Νέμεσις, ως πνευματική αρχή που ήταν, είχε ως έργο της την επιβολή κυρώσεων και νουθεσιών σε όσους υβρίζουν ή κακοποιούν τη Φύση.Κάθε αλαζονική πράξη που υπερέβαινε τα φθαρτά όρια του ανθρώπου, κάθε παρεκτροπή από τους φυσικούς νόμους και επιταγές, κάθε παραβίαση των φυσικών αρχών και καταπάτηση των φυσικών ορίων συνιστούσε «ύβριν» και επέσυρε την «μήνιν» (οργή) της θεάς. Αυτές οι «ποινές» πνευματικής μορφής σε όσους ασεβούν απέναντι στη Φύση και το φυσικό περιβάλλον δεν απορρέουν από ένα χαμηλό πνεύμα εκδίκησης, αλλά αποσκοπούν στην διδασκαλία και στην νουθεσία, διά μέσου της τιμωρίας.
Η Νέμεσις (εκ του «νέμω»=μοιράζω) συμβολιζόταν με έναν τροχό στα πόδια της, τον τροχό των γεννήσεων των θνητών και έφερε την επωνυμία «Αδράστεια», υποδηλώνοντας ότι οι συνέπειές της ήταν αναπόφευκτες για όσους παραβίαζαν και βεβήλωναν τη φυσική τάξη. Μια μεταγενέστερη παράδοση για το λατρευτικό της άγαλμα που μας παραδίδει ο Παυσανίας δείχνει πώς αντιλαμβάνονταν οι Έλληνες την εκδικητική της δύναμη: «…η πιο αδυσώπητη απ’ όλους τους θεούς απέναντι στους αλαζόνες. Φαίνεται ότι η οργή της θεάς στράφηκε και κατά των βαρβάρων που αποβιβάστηκαν στο Μαραθώνα. Γιατί είχαν τέτοια αλαζονική σιγουριά ότι τίποτα δεν θα μπορούσε να τους σταματήσει να κυριεύσουν την Αθήνα, ώστε έφεραν μαζί τους ένα μεγάλο κομμάτι μαρμάρου από την Πάρο για να το διαμορφώσουν σε τρόπαιο για τα κατορθώματά τους. Το μάρμαρο αυτό ο Φειδίας το μετέτρεψε σε άγαλμα της Νέμεσης» (Παυσ. Περ. 1.3.2-3).
Κατανοούμε, λοιπόν, μετά απ’ όλα, ότι στο χώρο του Ραμνούντα οι αρχαίοι Αθηναίοι απέδιδαν τιμές στην αρχή της Δικαιοσύνης σε κάθε της έκφανση. Προς τιμή της Νεμέσεως, στο Ραμνούντα, λάμβαναν χώρα ειδικά θρησκευτικά δρώμενα, με τελετουργικές λαμπαδηφορίες που διεξάγονταν σε ένδειξη σεβασμού προς την θεά.
Πώς θα μεταβείτε στον χώρο
Οπωσδήποτε αξίζει μια επίσκεψη στον αρχαιολογικό χώρο και στα ιερά του Ραμνούντα. Πρόκειται για μια τοποθεσία παρθένα κι ανέγγιχτη από το χρόνο, όπου η ψυχή απελευθερώνεται και η διάνοια συλλαμβάνει την ανώτερη έννοια της δικαιοσύνης, μακρυά από κάθε στρέβλωση που της έχει επιφέρει η τεχνοκρατική εποχή μας. Σ’ αυτό το πανέμορφο φυσικό τοπίο που συνδυάζει θάλασσα και άγρια βλάστηση, μπορείτε να φθάσετε από την πεδιάδα του Μαραθώνα περνώντας από το Κάτω Σούλι. Οι πινακίδες είναι πολύ κατατοπιστικές.Το τηλέφωνο επικοινωνίας με τον αρχαιολογικό χώρο είναι: 22940-63477 και το ωράριο λειτουργίας: Τρίτη έως Κυριακή, 8:30-15:00 (χειμερινό) και 8:30-18:00 (θερινό).
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου